Lekë Dukagjini, princi ëngjëll i arbërorëve

Historia e jashtëzakonshme e princit që hartoi kushtetutën e parë shqiptare, bashkohës i Skëndërbeut dhe aventurat e tij në mbrojtje të çështjes kombëtare

“Po kush ka qenë ky (Lekë) Dukagjini? Ai ka qenë sundimtari i këtij vendi

dhe në të njëjtën kohë ligjbërësi i tij, mbasi ai ka hartuar Kanunin e

Dukagjinit, domethënë dispozitat, në bazë të të cilave jetojnë deri në ditët e

sotme, jo vetëm dukagjinasit, por edhe të gjithë malësorët që banojnë në

veri të Drinit… të cilët këtë emër ia atribuojnë heroit të tyre kombëtar”

J.G. von Hahn

Lekë Dukagjini “duhet të ketë pasur një personalitet imponues që ka

ndikuar kaq shumë te njerëzit, aq sa shprehja “Kështu ka thënë Leka”, ka

më tepër forcë detyruese se sa të Dhjetë Porositë e Biblës, mësimet e Islamit

e të Krishterimit, Ligji i Sheriatit dhe i Kishës, të gjitha duhet t’i

nënshtroheshin Kanunit të Lekës… Fama e tij midis fiseve që ende ruajnë

emrin e tij, ia ka kaluar edhe famës së Skënderbeut.”

Edith Durham

Lekë Dukagjini është një figurë historike mjaft komplekse. Madje është një

figurë edhe e legjendarizuar, nëse e pranojmë këtë term, ashtu siç e kemi

pranuar për Heroin tonë Kombëtar Gjergj Kastriot-Skënderbeun.

Lekë Dukagjini (1410-1481) ishte bashkëkohës i Gjergj Kastriotit

(1405-1468). Historia i njeh të dy si princër trashëgimtarë, që u lartësuan,

kur morën në sundim dy principatat që mbanin mbiemrat e tyre: Leka – të

Dukagjinëve, pas vdekjes së të atit, Pal Dukagjini (1446) dhe Gjergji – të

Kastriotëve më 1443, tetë vjet pas vdekjes së të atit, Gjon Kastriotit.

Principata e Dukagjinëve kishte si kryeqendër qytetin e Lezhës, përfshinte

Zadrimën, zonat në veri dhe në verilindje të Shkodrës dhe shtrihej deri

thellë trojeve të Serbisë së sotme me kryeqendër të dytë qytetin e Ulpianës

afër Prizrenit; ndërsa Principata e Kastriotëve me kryeqendër Krujën,

përfshinte Matin dhe krahinën e Dibrës, duke u shtrirë nga kështjella e

Rodonit në bregdetin e Adriatikut.

Deri në kohën kur vihen në krye të principatave të tyre, Lekë Dukagjini

kishte marrë një kulturë të gjithanshme me frymë humaniste të Rilindjes

Evropiane, në qytete të tilla si Venecia, Raguza apo Shkodra; ndërkohë që

Skënderbeu kishte bërë një karrierë të shpejtë dhe të shkëlqyer prej

ushtaraku në oborrin e sulltan Muratit II.

Në udhëheqje të Besëlidhjes Shqiptare (themeluar në Lezhë më 1444)

Skënderbeu e ndien përherë pranë vetës Lekën (fillimisht të atin e tij Pal

Dukagjinin), sepse të dy luftuan krah për krah (apo edhe iu kundërvunë

njëri-tjetrit) deri sa vdiq (1468), ndërsa Lekë Dukagjini e pasoi veprën e tij,

duke u prirë shqiptarëve në fazën më të vështirë të rezistencës së tyre

antiosmane, deri në fund të jetës së vet (1481).

Me të drejtë kronistë e historianë, duke filluar nga Tivarasi, Frëngu, Barleti

e Muzaka, bashkëkohës të tyre, e deri te Gegaj e Noli të shek.XX, kanë

ndriçuar bëmat e Gjergj Kastriotit dhe nëpër to kanë përmendur edhe Lekë

Dukagjinin, ashtu sikundër disa princër të tjerë të kohës. Por nuk do të

mund të thuhet se, po me të drejtë, ata, historianë e kronistë, e kanë përfolur

vend e pa vend Lekë Dukagjinin, vetëm e vetëm se ishin të magjepsur prej

heroit të veprës së tyre, Skënderbeu. Më me barazpeshë se historianët kanë

vepruar “legjendarizuesit” anonimë të figurave të tilla. Nga anonimati,

Skënderbeu u identifikua me princin dragua, që guxon të matet dhe fiton në

çdo rast me kuçedrën; ndërsa te Lekë Dukagjini u pa princi engjëll, që u

shfaq me guxim dhe urtësi për të ruajtur në vazhdimësi shqiptarizmën.

Historianët e kanë përfolur që në krye Lekë Dukagjinin, sepse kërkuan te ai

një personazh antagonist të Skëndebeut për ta intriguar jetëshkrimin e heroit

të vetëm shqiptar, që njohu Evropa në përballjen e suksesshme

shqiptaro-turke, por edhe sepse nuk donin të fajësonin Evropën

perëndimore, që nuk arriti të krijonte një koalicion antiosman në Ballkan.

Ata nuk guxuan të gjykonin, veçanërisht, Republikën e Venedikut, që jo

vetëm nuk u qëndroi aleate shqiptarëve kur mbanin mbi supet e tyre një

perandori të tërë të egërsuar kundër Evropës, por e shrytëzoi rezistencën e

tyre për interesat e veta komercialiste, duke i përçarë princërit shqiptarë me

intriga, duke i kundërvënë ata njëri me tjetrin edhe me armë dhe, kur nuk ia

arrinte kësaj, duke i shpallur armiq të Republikës dhe të Krishtërimit. Lekë

Dukagjini ishte princi më i fuqishëm shqiptar pas Skënderbeut dhe më me

autoritet, prandaj u bë pre e intrigave të politikës veneciane (dhe të

historianëve) derisa Sinjoria e ndjeu rrezikun e Portës së Lartë, krejt afër

pragut të shtëpisë së vet dhe u bashkua realisht me rezistencën e

shqiptarëve, duke i shpallur luftë Perandorisë Osmane (1463). Pas këtij viti

venecianët pushuan së përfoluri Lekë Dukagjnin. Ndërsa historianët kanë

shkruar për disa prej bëmave të Lekë Dukagjinit përkrah Skënderbeut, deri

në vdekjen e tij (1468) dhe më pas në krye të trupave shqiptare përkrah

forcave veneciane, derisa Sinjoria nënshkroi paqen me Portën e Lartë

(1479). Pas kësaj historianët heshtin. Gojëdhëna na bën me dije se Lekë

Dukagjini e vazhdoi rezistencën në krye të trimave të principatës së tij

derisa qe gjallë.

Në fund të viteve ’50 të shek.XV Principata e Dukagjinëve nuk ka më asnjë

nga qendrat e veta të zhvilluara: Lezha u është dorëzuar venedikasve (1393),

Ulpiana, kryeqytei i principatës, është shkatërruar me themele nga turqit më

parë se të binte në dorën e tyre Prizreni (1458), një qendër tjetër e zhvilluar

e Principatës së Dukagjinëve. Në këto kushte, Lekë Dukagjini ka pushtuar

kështjellën e Shatit në Zadrimë për ta pasur si rezidencë princërore, por u

sulmua nga Skënderbeu, i cili ua ktheu menjëherë venedikasve. Pa një

rezidencë princërore dhe, për një farë kohe, në mes të tri zjarreve (turqit,

venedikasit dhe Skënderbeu), Lekë Dukagjini gjeti strehim në thellësi të

maleve të principatës së tij, ku ndërtoi saraje e kështjella së bashku me

banorët e lirë të atyre anëve, të cilët kryezotin e tyre të derës së Dukagjinëve

me gruan e tij, Teodorën e Muzakajve të Beratit dhe të gjithë oborrtarët që i

shkonin pas, i rrethuan me mikpritje e respekt. Me malësorët e Principatës

së Dukagjinëve, të njohur për trimëritë e tyre (M.Barleti:98), Leka, jo vetëm

ringriti qytezë-kështjellat e veta, por siguroi në mënyrë të pandërprerë një

ushtri të mjaftueshme që luajti rol të rëndësishim në kuadrin e trupave të

Lidhjes së Lezhës nën komandën e Skënderbut dhe më pas. Në këmbim të

kësaj gatishmërie, Lekë Dukagjini u siguroi malësorëve të principatës së tij

dhe të gjithë atyre që u bashkuan me të për të gjetur mbrojtje, veçanërisht,

pas vdekjes së Skënderbeut, lirinë brenda organizimit të tyre fisnor, të cilën

në kushtet e krijuara e institucionalizoi me rioarganizimin e pleqësive mbi

bazë fshati e krahine. Gjatë kësaj periudhe (1458-1481), kur ai udhëhiqte të

gjitha kuvendet dhe pleqësitë e malësorëve, u ngjiz Kanuni, që u trashëgua

brez pas brezi, si praktikë gjykimi dhe përmes fjalëve të urta të formuluara

apo të rithëna prej tij rast pas rasti, si sentenca juridike. Ai Kanun mbeti i

pashkruar, por veproi ndër shekuj si “Commom law” anglez, deri sa u

mblodh dhe u kodifikua prej Shtjefën Gjeçovit, në kapërcyell të shekujve

XIX-XX.

Në kohën kur Gjeçovi punonte mbi materialet e mbledhura kanunore,

Kanuni, së bashku me autorin që e kishte dhënë atë, ishin të shenjtëruar prej

të gjithë shqiptarëve, pavarësisht nga besimi fetar i tyre. Në popull nuk

mbeti i përfolur emri i Lekë Dukagjinit, përkundrazi, ai u heroizua. Fakti që

një sundimtar ishte kthyer në një hero të vërtetë, popullor e kombëtar, mund

të shpjegohet sipas një teorie që thotë se masat popullore (malësorët), duke i

pranuar sundimtarët dhe kalorësit si heronj të tyre, ata vetë

“identifikoheshin me vlerat e prijësit dhe të fisnikërisë ose, të paktën, sepse

atyre u duhej ta strukturonin botën e tyre nëpër mjet modelesh që u jepte

grupi sundues” (P.Burke:169).

Kanuni i Lekë Dukagjinit është një vepër unikale me frymë humaniste e

periudhës së Rilindjes Evropiane në gjuhën shqipe, e cila, megjithëse u

përfol dhe vazhdon të përflitet edhe sot e kësaj dite, është vlerësuar nga

studiues seriozë, vendas dhe të huaj, si një “vepër monumentale”

(A.Budaçovi-Kryeziu:22), “kontribut në thesarin e kulturës botërore” (C.

Von Schwerini Dritës 1939:502) dhe autori i saj, Lekë Dukagjini, është

cilësuar “një personalitet imponues” (E.Durham:116) e “Hero Kombëtar”

(J.Hahn:114) i popullit të vet. Shumë shkrimtarë dhe artistë i kanë kushtuar

vepra, në mes të të cilëve Dritëro Agolli (“Mundja e Lekë Dukagjinit”,

poezi, 1969), Henrik Lacaj (“Dy princa për një vashë”, dramë historike vënë

në skenë me regjinë e vetë autorit dhe interprtuar nga grupi teatror i

kinoteatrit “Rozafat” të Shkodrës më 1937, ku rolin e Lekë Dukagjinit e

luante aktori Loro Kovaçi), arbëreshi Anton Santori (“Alessio Ducagini”,

melodramë, shkruar midis viteve 1855-1860 dhe botuar më 1983), piktori

Naxhi Bakalli (“Kuvendi i Dukagjinit”, tablo murale 4×3.2m në Muzeun

Historik të Burrelit, 1986), piktori kosovar Engjëll Berisha (“Rrënjët e

Dukagjinit”, vizatime 1950-1956), piktori Simon Rrota (“Lekë Dukagjini”,

portret, koleksion privat në Shkodër), skulptori Sotir Kosta (“Lekë

Dukagjini”, portret në bronz-GKA Tiranë dhe Muzeu Kombëtar i

Skënderbeut në Krujë, 1982) etj.

Kanuni i Lekë Dukagjinit është vërtetë monumenti më i rëndësishëm i kulturës shqiptare gjatë periudhës së Rilindjes Evropiane, që ka gjalluar prej gjashtë shekujsh dhe ka

luajtur një rol të jashtëzakonshëm në jetën e popullit, në gjuhën e të cilit

është krijuar.

“Princi i përfolur Lekë Dukagjini”, Tonin Çobani/ZgjohuShqiptar.info

KOMENTONI

Loading...
Name

Aktualitet,6893,Camëri,105,Editorial,1437,Ekonomi,350,Emra për djem,38,Emra për vajza,36,Enciklopedi,80,Histori,1178,Iliridë,227,Kosovë,2054,Kulture,580,Luginë,32,Moti,2,Politik,1562,Reportazh,147,Rezultatet Live,3,Shtypi,77,Sondazhe,7,Sport,397,Video,447,
ltr
item
Zgjohu Shqiptar: Lekë Dukagjini, princi ëngjëll i arbërorëve
Lekë Dukagjini, princi ëngjëll i arbërorëve
Lekë Dukagjini, princi ëngjëll i arbërorëve
https://3.bp.blogspot.com/-mIEcKfQZ-pE/WrVnbfHxYyI/AAAAAAAAVXI/N1DJ4j8VWgMziSd3nhDDr-7sv03JxGHWACLcBGAs/s640/ThumbHandler.jpg
https://3.bp.blogspot.com/-mIEcKfQZ-pE/WrVnbfHxYyI/AAAAAAAAVXI/N1DJ4j8VWgMziSd3nhDDr-7sv03JxGHWACLcBGAs/s72-c/ThumbHandler.jpg
Zgjohu Shqiptar
http://www.zgjohushqiptar.info/2018/03/leke-dukagjini-princi-engjell-i.html
http://www.zgjohushqiptar.info/
http://www.zgjohushqiptar.info/
http://www.zgjohushqiptar.info/2018/03/leke-dukagjini-princi-engjell-i.html
true
269073700948665522
UTF-8
Ngarkuar te gjitha postimet Nuk gjendet ndonje postim SHIKO TE GJITHA Lexo me Shume Repliko Hiq Repliken Fshi Nga Kreu FAQET POSTIMET Shiko te Gjitha REKOMANDUAR PER JU LABEL ARKIVA KERKO TE GJITHA POSTIMET Nuk u gjet asnje material sipas kerkeses tuaj Kthehu te Kreu E Diel E Hene E Marte E Merkure E Enjte E Premte E Shtune Hen Mart Merk Enj Pre sht Die Janar Shkurt Mars Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor Nentor Dhjetor Jan Shk Mar Pri Maj Maj Qer Gush Sht Tet Nen Dhj menjehere 1 minute me pare $$1$$ minutes ago 1 ore me pare $$1$$ hours ago Dje $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago me shume se 5 jave me pare Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Kopjo te Gjithe Kodin Selekto te Gjithe Kodin All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy